6222 sayılı kanun ne yapmak istedi

Bir kanunu anlamanın en hızlı yolu, ne söylediğine değil, ne zaman yazıldığına bakmaktır. 6222 sayılı Sporda Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanun, 2011’de yürürlüğe girdi. Çıkış anı, metnin karakterini büyük ölçüde belirledi.1

Böyle metinlerin ortak bir kaderi var: bir olayın hemen ardından, kamuoyu baskısı altında, “bir şey yapılmalı” duygusuyla yazılırlar. Bu duygu iyi niyetlidir ama iyi hukuk üretmez. Aceleyle yazılan metin, çözmek istediği sorunu tarif etmeye vakit bulamaz; doğrudan yaptırıma atlar.

Amaç maddesi ne diyor

Kanunun kendi ifadesiyle meselesi şu:

6222 sayılı Kanun, madde 1 Bu Kanunun amacı; müsabaka öncesinde, esnasında veya sonrasında spor alanları ile bunların çevresinde şiddet ve düzensizliğin önlenmesidir.

Bu iyi bir amaç maddesi. Net, ölçülebilir, sınırlı. Bir hukukçu bunu okuduğunda kanunun geri kalanından ne bekleyeceğini bilir: şiddeti önleyecek araçlar.

Yaptırım rejimi ne yapıyor

Ancak metnin gövdesine inildiğinde manzara değişiyor. Ağırlık, şiddeti önlemeye dönük araçlardan çok, seyirciyi yönetmeye dönük araçlara kayıyor.2 Kim nereye girebilir, kim ne kadar süreyle giremez, hangi davranış hangi sonucu doğurur.

Bu bir eleştiri değil, bir gözlem. Seyirciyi yönetmek de meşru bir amaç olabilir. Ama kanunun kendi amaç maddesinde yazan şey bu değil.

Yıllar içinde yapılan değişiklikler bu mesafeyi kapatmak yerine açtı.3 Değişikliklerin ortak yönü şu: hemen hepsi yaptırım tarafına dokundu, hiçbiri amaç maddesine dokunmadı.

Aradaki mesafe

Bir kanunun amacı ile araçları arasındaki mesafe zamanla açılabilir. Bu, kötü niyetin değil, birikimin sonucudur: her değişiklik kendi başına makul görünür, ama toplamları metni başka bir yere taşır.

Sorun şu ki amaç maddesi yerinde durmaya devam eder. Kanun kâğıt üzerinde hâlâ şiddeti önlemeyi vaat eder. Uygulamada başka bir şey yapar. Ve bu ikisi arasındaki boşluk, hukukun öngörülebilirliğinden eksilir.

Bu yazının iddiası 6222’nin kötü bir kanun olduğu değil. İddiası şu: bir metnin kendi gerekçesinden nasıl uzaklaşabileceğini görmek için iyi bir örnek. Ve bu, sadece bu kanuna özgü bir hastalık değil.